Dromader to samolot, który nie boi się ognia. Twardziel z Mielca

W miejscowości Kozaki (woj. lubelskie, powiat biłgorajski) doszło do katastrofy lotniczej podczas akcji gaśniczej. Samolot rolniczo-gaśniczy typu Dromader, czarterowany przez Regionalną Dyrekcję Lasów Państwowych w Warszawie, spadł na ziemię w trakcie wykonywania zrzutów wody. Służby ratunkowe straciły kontakt z maszyną we wtorek (5 maja) przed godziną 21:00, a po dotarciu do wraku zlokalizowanego w lesie w pobliżu miejscowości Osuchy potwierdzono śmierć pilota.

Moment katastrofy został zarejestrowany na nagraniu, na którym widać maszynę gwałtownie tracącą wysokość. Krótko po tym, jak obiekt zniknął z pola widzenia, nastąpiła eksplozja.

Lasy Państwowe poinformowały, że wsparcie lotnicze pracowało do zapadnięcia zmroku, zgodnie z obowiązującymi procedurami bezpieczeństwa. Przyczyny tragedii będą teraz szczegółowo wyjaśniane przez prokuraturę oraz Państwową Komisję Badania Wypadków Lotniczych.

Sama akcja gaśnicza należy do wyjątkowo trudnych. Ogień, który wybuchł we wtorek po południu, objął ok. 150 hektarów lasu. W walce z żywiołem bierze udział ponad 300 strażaków oraz 70 zastępów straży pożarnej z woj. lubelskiego i podkarpackiego. Sytuację komplikuje silny wiatr, który rozprzestrzenia ogień na znaczne odległości, oraz gęste zadymienie ograniczające widoczność.

W związku z pożarem i prowadzonymi działaniami droga wojewódzka nr 849 na wysokości miejscowości Kozaki została całkowicie zablokowana, a policja wyznaczyła objazdy. Służby apelują do mieszkańców o zachowanie szczególnej ostrożności i niezbliżanie się do rejonu objętego ogniem, zwłaszcza że w lasach regionu wciąż utrzymuje się najwyższy stopień zagrożenia pożarowego.

Zaprojektowany w dobie zimnej wojny jako owoc nietypowej współpracy transatlantyckiej, PZL M-18 Dromader to jeden z najbardziej rozpoznawalnych samolotów rolniczo-gaśniczych na świecie. Choć produkcja w Polskich Zakładach Lotniczych (PZL Mielec) została wstrzymana, maszyna wciąż budzi zainteresowanie, a na horyzoncie pojawiają się plany wznowienia jej wytwarzania w Bydgoszczy.

Historia Dromadera zaczęła się w połowie lat 70. XX wieku. Polski producent, ówczesny WSK Mielec (Wytwórnia Sprzętu Komunikacyjnego), nawiązał współpracę z amerykańską firmą Rockwell International. Miałą ona przynieść korzyści obu stronom. Polska potrzebowała amerykańskiej certyfikacji FAA, by sprzedawać samolot na rynkach światowych, a Rockwell chciał wykorzystać potężne polskie silniki gwiazdowe w swoich konstrukcjach.

Efektem tej kooperacji było powstanie modelu M-18. Bazował on na strukturze amerykańskiego S-2R Thrush Commandera, jednak polscy inżynierowie pod kierownictwem mgr. inż. Józefa Oleksiaka znacząco go zmodyfikowali. Poprzez zastosowanie silnika ASz-62IR o większej mocy oraz wzmocnienie konstrukcji,stworzono maszynę o 40% cięższą i dysponującą znacznie większym udźwigiem niż pierwowzór. Pierwszy prototyp wzbił się w powietrze w 1976 r. (część źródeł podaje 1978 r.).

Wczesne wersje Dromadera charakteryzowały się ograniczoną statecznością podłużną i wymagały od pilotów dużej precyzji, zwłaszcza podczas lądowania przy silnym wietrze. Proces testów okupiony był również stratą jednego prototypu. Dzięki pracy pilotów doświadczalnych i inżynierów w późniejszych wersjach (popularne M18B i szkolne M18BS) wprowadzono poprawki w układzie sterowania i usterzeniu, co znacząco poprawiło właściwości pilotażowe.

Dromader stał się prawdziwym hitem eksportowym. Maszyny trafiły do 24 krajów, w tym do USA, gdzie operuje ponad 200 egzemplarzy, a także do Chin, w których w 2008 r. flota Dromaderów powiększyła się o 15 nowych sztuk.

Samolot zasłynął nie tylko w rolnictwie, ale przede wszystkim w ratownictwie. Brał udział m.in. w gaszeniu wielkiego pożaru w Kuźni Raciborskiej w 1992 r. Obecnie, mimo upływu lat, wciąż stanowi kręgosłup polskiego lotnictwa przeciwpożarowego. Co ciekawe, maszyna sprawdziła się również w warunkach bojowych. Podczas wojny domowej w Chorwacji, ze względu na brak lotnictwa wojskowego, Dromadery przystosowano do przenoszenia lekkich bomb.

Do 2012 r. wyprodukowano łącznie 759 egzemplarzy samolotu. Obecnie PZL Mielec skupiają się na remontach i modernizacji istniejącej floty, montując nowe silniki z kaliskich zakładów. Co dalej? Istnieje szansa na drugie życie konstrukcji. Rozważane jest odkupienie praw do projektu i wznowienie produkcji w Wojskowych Zakładach Lotniczych nr 2 w Bydgoszczy.

Polskie Zakłady Lotnicze (PZL Mielec) to największy polski producent lotniczy. Historia przedsiębiorstwa rozpoczęła się w 1938 r. od budowy fabryki PZL WP-2 w Mielcu (woj. podkarpackie). Tuż przed wybuchem II wojny światowej zakład rozpoczął montaż bombowców PZL.37 Łoś. W czasie okupacji niemieckiej infrastruktura została przejęta przez koncern Heinkel i wykorzystywana do produkcji części dla Luftwaffe. Pod koniec wojny wycofujący się Niemcy wywieźli całe wyposażenie, a po krótkim okresie pod zarządem radzieckim, w 1945 r. fabrykę oficjalnie zwrócono Polsce.

Po wojnie zakład został przemianowany na WSK-Mielec i stał się filarem krajowego przemysłu. W latach 50. i 60. XX w. firma masowo produkowała licencyjne myśliwce odrzutowe z serii Lim (MiG-15 i MiG-17) oraz polskie konstrukcje, takie jak TS-11 Iskra czy TS-8 Bies. W szczytowym momencie przedsiębiorstwo zatrudniało 18 tys. pracowników, co pozwoliło na rozwinięcie produkcji na ogromną skalę, obejmującą blisko 12 tys. egzemplarzy kultowego dwupłatowca An-2.

Zakłady w Mielcu zasłynęły nie tylko produkcją licencyjną, ale też udanymi projektami własnymi oraz kooperacjami. Do najważniejszych osiągnięć należą wspomniany samolot rolniczo-gaśniczy M-18 Dromader, który odniósł sukces na rynkach zachodnich, oraz odrzutowy M-15 Belphegor. Równolegle fabryka prowadziła produkcję cywilną, wytwarzając m.in. mikrosamochody Mikrus, silniki wysokoprężne na licencji Leylanda oraz popularne wózki golfowe Melex.

Po transformacji ustrojowej i przekształceniu w spółkę Polskie Zakłady Lotnicze firma przeszła proces prywatyzacji. W 2007 r. zakład został zakupiony przez Sikorsky Aircraft Corporation (obecnie część Lockheed Martin). Choć transakcja budziła kontrowersje dotyczące wyceny, Mielec stał się kluczowym punktem na mapie koncernu, produkując sekcje kadłubów oraz prowadząc linię montażową helikopterów Black Hawk, a także kontynuując modernizację transportowych samolotów M-28.